[ Kapat X ]
Kullanıcı Adı :
Şifre :
Beni Hatırla    


[ Üye olmak için tıklayın ]
Şifrenizi hatırlamıyorsanız tıklayın
 
 
Üye Girişi
Kontrollü Patlatmalar

Oynat

Kontrollü Patlatmalar

Kontrollü patlatma, normal yöntemler ile yapılan basamak, yol şevi, tünel ve kanal patlatmalarının istenmeyen sonuç ve etkilerinden kurtulmak için geliştirilmiş özel yöntemlerin genel adıdır. Kontrollü patlatma uygulamalarına, madencilik, yol yapımı, baraj inşaatı, tünel yapımı gibi faaliyetlerde yoğun olarak başvurulmaktadır.

Açık ocak madenlerinde, kalıcı şev oluşturulması gereken işletmelerde delme patlatma çalışmalarının birim maliyetleri azaltılmaya çalışılırken yapılan patlatma çalışmaları kalıcı şevleri olumsuz yönde etkilemeye başlamıştır. Bu nedenle kalıcı şevlerdeki hasarları önlemek amacı ile ve istenilen tane boyundaki cevheri sismik şok, savrulan kaya ve titreşim oluşturmadan üretmek için kontrollü patlatma teknikleri kullanılmaya başlanmıştır.

Tünellerde, planlanan kazı kesit alanının üzerinde bir alan kazıp dolgu masrafına neden olmamak; yol ve baraj şevlerinde de sağlam ve düz bir yüzey bırakmak için ve de kanal kazılarında istenilen kesitteki kanalı, aşırı hacim yaratmadan, titreşim oluşturmadan kazmak gibi bir çok amaç için kontrollü patlatma teknikleri uygulanır.Ayrıca şehirlerin büyümesi, maden sahalarının ve yolların yerleşim yerine geçmişte olduğundan daha fazla yakınlaşmaları, şehir altyapı sistemlerinin ve yer altı ulaşım şebekelerinin her geçen gün artması sonucunda patlatma gerektiren uygulamalar, biraz daha yerleşim yerlerine, insanların yaşadığı bölgelere yaklaşmaktadır. Bunun sonucunda da patlatmaların ses, savrulan kaya ve titreşim gibi olumsuz etkilerinden etkilenen kişilerin sayısında ki artış şikayetlerin olmasına sebep olmuştur. Bu nedenlerden dolayı patlatmaların, bu tür şikayetlere ve rahatsızlıklara konu olan sonuçlarının kontrol altına alınması gerektiği ortaya çıkmıştır. Bütün bunlar kontrollü patlatma yöntemlerinin gelişmesine ve uygulama alanlarının artmasına neden olmuştur.

 

Hat Delme Yöntemi

Hat delme işleminde kazı hattı boyunca düzenli olarak delinen tek sıra birbirine yakın, şarj edilmemiş küçük çaplı delikler, patlatmanın birincil etkisini kesilebilmesi için etkin bir zayıflık düzlemi oluştururlar böylece aşırı kazı yapılması engellenir.

Hat delme delikleri, kazı hattı boyunca genellikle 51 ile 76 mm arasındaki çaplarda ve bu çapların iki ile dört misli aralıklarla delinirler. Hat delme delikleri ile en yakın patlatma delikleri arasındaki mesafe genellikle normal dilim kalınlığının     % 50- % 75 ‘i kadardır.

 

Son Kesme

Son kesme patlatmasında, ana patlatmaya ait diğer delik sıralarıyla bağlantılı olarak yapılır ve son kesme patlatmasının delikleri, ana patlatma deliklerinden daha yüksek bir gecikme süresi ile ateşlenir. Son kesme delikleri hafif şarjlı olmalıdır. Son kesme deliklerine en yakın sıradaki komşu deliklerin şarj miktarı da az olmalıdır. Burada amaç arkada kalan yüzeyi fazla örselememek ve kazı kesiti alanını hacimce ve şekil olarak bozmamaktır. Son kesmenin başarılı olabilmesi için önemli bir şart deliklerin sapmaları en az olacak şekilde çok hassas delinmeleridir. Patlatma sonrası kalan kayanın kalitesi büyük oranda delikler arası mesafe ( S ) ile dilim kalınlığı ( B ) arasındaki ilişkiye bağlıdır. İyi bir sonuç için S / B < 0,8  olmalıdır. 

Birde yastıklamalı son kesme yöntemi vardır. Yastıklamalı son kesme yöntemi son kesme uygulamasının biraz değiştirilmiş halidir. Delikler ana patlatma sonucu oluşan patlatılmış malzeme kazıldıktan sonra ateşlenir. Delikler delik boyunca sıkılanmış ve kartuşlu patlayıcıların delik içerisinde bir infilaklı fitil ile bağlanmasıyla şarj edilir. Patlayıcı madde şarjından sonra delikler tamamen kum ile doldurulur. Burada amaç patlatma şokunun kazı hattı gerisindeki kayaca etkisini en aza indirmektir.

Tüneller de patlayıcı madde seçimi yapılırken RQD kaya kalite tanımlarına ve RMR kaya kütlesi sınıflama yöntemleri dikkate alınmalı pratikte de iyi analizler yapılarak doğru seçime gidilmelidir.

Tünel patlatmaları kapsüle duyarlı patlayıcı maddeler kullanılarak yapılmaktadır. Yüksek bir kırma enerjisine ve detonasyon hızına sahip bu patlayıcılar şarj alanı çevresinde 1,5 m civarında bir tahrip alanı oluşturabilmektedir bu da tavan ve yan duvarlarda gereğinden fazla şarj edilmesi durumunda istenmeyen çatlakların oluşmasına sebebiyet vermektedir. Bu çatlaklar tahkim edilmek zorundalardır.  Bunun içinde maliyeti oldukça yüksek olna hazır beton kullanılmaktadır. Bu da maliyeti oldukça arttırmaktadır.

Doğru uygulana bir son kesme yöntemi sayesinde, tünel cidarındaki çatlamalar ve aşırı kazı en alt seviyede tutulur. Düzgün bir yüzey elde edilir ve böylece tahkimat ve püskürtme beton masrafları en aza indirilir.

 

Ön Kesme

Ön kesme patlatması kaya şevleri temizlenmekte ve kaya şevlerinde emniyetli çalışma için gerekli olacak bakım ve kontrol sistemi sağlamaktadır. Buda teorik kazı düzlemi boyunca yapay bir kırık düzlemi oluşturarak az yada aşırı olmayan bir kırılmaya sahip düzgün bir yüzey meydana getirir. Ön kesme düzlemi oluşturulduktan sonra ateşlenen ana patlatmadan kaynaklanan bazı şok dalgaları, bu dalgaların kalan kaya formasyonuna aktarılmasını önlemek için ön kesme düzlemi ile yansıtılır.

Ön kesme işlemi patlatmanın çevresi boyunca nispeten birbirine yakın deliklerin tek bir sıra halinde delinmesiyle yapılır. Delik çapları genellikle 30 ile 120 mm arasındadır ve çoğunlukla tüm delikler, delik çapından küçük çaplı patlayıcılarla şarj edilir. Patlayıcı çapının delik çapından küçük olması, patlatmanın şok dalgalarını sönümler ve böylece kaya ezilmeden sadece çatlama ile yenilir. Patlatmada delikler ana patlatma deliklerinden önce ateşlenir.

Ön kesme deliklerinin sıkılanmamsı tavsiye edilir. Gecikmeli atım yapılması durumunda 25 ms ‘den fazla gecikme önerilmez. Deliklerde sıkılama yapılmadığı için ve genelde infilaklı fitil kullanıldığı için hava şoku fazla olmaktadır ancak bu yöntem homojen kayaçlarda çok iyi sonuçlar vermektedir.

Unutulmamalıdır ki ön kesme uygulaması pahalı bir uygulamadır. Bu sebepten dolayıdır ki örneğin hatalı şev seçimlerinden dolayı aktif duruma geçen gerilimlerin bünyesel çatlakları etkilediği, bundan dolayı  dökülme, akma, ve yuvarlanmaların olduğu yüzeylerde eğer ki bu yüzeyler hemen beton ile kaplanmayacak ise veya doğru açı seçilmediği durumlarda yani kesilecek yüzeyin kalitesi düşük ise düzgün bir kesim gerçekleşmeyeceği için gereksiz bir maliyet oluşturup ön kesme işlemini yapmanın bir manası bulunmamaktadır.

Ön kesme işleminin pahalı olmasının sebebi normal üretime ek olarak çıkarılan patlayıcı madde kullanımı ve delinen deliklerdir. Delik delme maliyetini düşürmek için daha küçük çaplı delikler delmek daha uygun olacaktır. Ön kesme işleminin uygulandığı ocakların üretim maliyeti normal üretimlerin yapıldığı ocaklara göre % 15 civarında daha yüksektir.

 

Birleşik Yöntemler

Birleşik yöntemler diğer kontrollü patlatma tekniklerinin kendilerine özgü kuralların bütünleştirilerek birlikte uygulanmaları gereken durumlarda kullanılmalarıyla ortaya çıkan bir yöntemlerdir.

Sınır patlatmalarında, farklı yöntemlerin birlikte kullanımı gerekli olabilir. Homojen formasyonlarda, hat delme ile son kesme ya da ön kesme patlaması yöntemlerinin birlikte kullanılması daha iyi sonuç verir. Son kesme ya da ön kesme delikleri arasındaki hat delme, delikler arasındaki kesme işlemi için kılavuz işlevi görür. 90 derece köşeli yerlerde ön kesme patlatması ya da hat delme kullanılabilir.

 

Demolition ( Bina Yıkımı )

Bina yıkımı için patlayıcı madde ve patlatma teknikleri kullanmak son zamanlarda geliştirilen özel patlatma tekniklerinden biridir. Kontrollü bina yıkımında amaç eski binaları yıkıp yerine yeni binaların yapılabileceği kullanıma uygun alanları oluşturmaktır. Günümüzde yıkım işlemi buldozer ve iş makineleri ile yapıldığı gibi patlayıcı madde kullanılarak da yapılmaktadır. Patlayıcı madde kullanılarak yapılan yıkımlar güvenli, hızlı ve zararsız olduğu için zamanla daha çok tercih edilir hale gelmiştir.

Patlayıcı madde kullanılarak bina yıkımının yapılması ilk olarak 2. Dünya Savaşı sonrasında emekli asker mühendisler tarafından uygulanmıştır.

Binayı yıkmak için az miktarda patlayıcı kullanılır. Binanın taşıyıcı kolonları çok az bir patlayıcı madde ile kesilerek binanın kendi ağırlığı ile içine yıkılması esasına dayanan bir yöntemdir. atlayıcılar düzgün yerleştirilirse binanın yıkım yönü de dengeli olur. Ayrıca bazı durumlarda patlayıcı binanın orta kısmındaki kirişlere yerleştirilir. Patlatmadan sonra bina kendi kendine düşer.

Bina patlatmaları yapılırken güvenlik çok önemlidir. Patlatma yapılacak binanın yakınında başka binalar var ise bu binaları patlatmanın etkilerinden korumak için özel önlemler alınır. Örneğin binaların pencerelerine kırılmamaları için özel yapım kumaşlar kaplanır.

Kontrollü bina yıkımında patlatmayı yapacak kişi yer titreşimlerini ve hava şoklarını sürekli ölçmeli ve kontrol altında tutmalıdır. Bunları ölçmek için sismograf kullanılır. Yer titreşim ve hava şokları limitleri resmi kurumların düzenlediği şekildedir.

Bu yöntemle gökdelenler, köprüler,depolar, kuleler, stadyumlar ve çok daha çeşitli yapıların yıkımı yapılabilir. Gereken güvenlik ve çevre önlemleri alındıktan sonra bina yıkım patlatmalarının uygulamasında bir sınır bulunmamaktadır.

 





Kaynak: Akkoyun Ö., Bir manyezit açık ocak işletmesinde uygulanan kontrollu patlatma çalışması, Kayamek 2004- VII. Bölgesel Kaya Mekaniği SempozyumuKeser O., Konak G., Onur A. H. , Alpaslan Ü., Kontrollu patlatma teknıklerı ve Borçka barajı projesindeki uygulamanın incelenmesi,, Türkiye 18. Uluslararası Madencilik Kongresi ve Sergisi, 2003, Underground blasting,, ERKOÇ Y. Ö.,Kaya Patlatma Tekniği İstanbul 1990, Karademir S, ve Demirbaş, O 2009 Nitromakdnx dergisi,19. Sayı , Kahraman, S. Kılıç, A. (2000) Kontrollü Patlatma Yöntemleri ve Tarsus Ayrımı- Gaziantep Otoyolu T2 Tüneli uygulaması, Madencilik, 39 (2), 23-28, EDİTÖR
Ekleyen: editör
Yorum:(0) | Okuma:(806) | 29/09/2010 - 17:11
Arkadaşına gönder
Yorumlar



Bu sayfaya yorum yapmak için lütfen üye olunuz.


 
Facebook Grubumuz
Twitter Sayfamız